Januar

48 | kako da ga zaintrigira. Novinar Žan Pol Krespel sedeo je togdana 1936. za susednimstolomi prisećaosenjenog „ozbiljnog i nespokojnog lica obasjanogsvetloplavimočimaprekokogsu naizmenično prelazile svetlosti i senke. Zabadala je džepni nožić između raširenih prstiju na ruci u drveni sto. Ponekad bi malo promašila i kap krvi bi se pojavila među vezenim ružama nanjenimcrnimrukavicama“.Kada je Pikaso tougledao, tolikoga je fascinirala da je uzeo krvavu rukavicu za uspomenu. Mnogo puta prepričavana, ta scena je već ušla u legendu. Bilo da je istinita ili ne, Viktorija Kombalija, istoričarkaumetnosti ibiograf DoreMar, smatra da je najinteresantnije što sve to nagoveštava da se Dora tu više pitala nego Pablo. „Htelajedagazavede,sigurnasam u to. Cela scena sa nožem je kao neka sadistička šala, gotovo kao neki performans“, izjavila je Kombalija. No tas jeubrzopretegaonadrugu stranu. Trideset godina stariji Pikaso jeu tomtrenutkubioudugogodišnjoj vezi sa Mari Terez Valter, sa kojom je imao dete. Odbijao je da je ostavi. Dora je bila njegova javna ljubavnica, a Mari Terez privatna. Njihdve srele su se jednomuPikasovomateljeu, posvađalese, čak i potukle. Pablo je, izgleda, uživaou tome što sedve ženenadmeću za njegovu naklonost, pošto je kasnije tu scenu rvanja opisao kao „jednu od omiljenih uspomena“. Dora je taj susret pretočila u umetničko delo, sliku nazvanu Razgovor . Mari Terez i ona sede jedna do druge: Volterova gleda negde van rama, pasivna i nedokučiva, dokMarova gleda u nju, ali je posmatračuokrenula leđa i ne vidimo joj lice. Pikaso jemnogoslikaoDoru, prvo kao nimfu ili pticu, a kasnije svu u suzama. U najpoznatijoj verziji, na Uplakanoj ženi iz 1937, ona deluje kao da se bukvalno raspada pred našim očima. Iste 1937. Pikaso je naslikao Gerniku, a Dora Mar je, osim što ga jenaučila tehnikama izmračnekomore, pristalada fotografišečitavproces nastanka dela. Međutim, Pikaso joj je istovremeno punio glavu da je fotografija niža umetnost od slikarstva i, uz njegovo nagovaranje, Dora je sve češće fotoaparat zamenjivala kičicom. Kada je veza između njih dvoje konačno došladokraja, 1946, bila je skrhana i doživela jenervni slom, pojačangubitkom majke. Išla je na psihoanalizu i bivala podvrgavana raznim ekstremnim vidovima lečenja. Okrenula se katoličanstvu i misticizmu. Počele su da kruže glasine, koje je potpirivao njen donedavni ljubavnik, da je poludela. FransesMoris, direktorkaGalerije Tejt modern, posetila je DoruMar 1990. u njenom stanu u Parizu. „Bio je to dom jednog umetnika. Svaka površina, svaki zid je prenosio tuporuku.Bilo jemnogoplatnai štafelaja prekrivenih polietilenom. Još je stvarala“, kaže Morisova. Kada joj jeDora otvorila vrata, prvo je pomislila da je služavka. „Preda mnom je bila neka sitna starica. Ali ubrzo me je oduvala svojomenergičnošću. Bila jeveomasnažnog karaktera, mogli ste to da osetite. Važnije joj je bilo da stvara umetnost nego to kako će je drugi videti“, ističe Franses Moris. ViktorijaKombalijasmatradauprkos tome što je njen talenat bio zanemaren dok je bila živa, Dora zaslužuje jednu ovakvu izložbu. „Dora je zaslužila da svet za nju zna. Dugujemo joj tu pravdu.“ “She wanted to seduce him, of that I’m sure.Thewhole scenewith the knife is a kind of sadistic joke, almost like a performance,” said Combalia. However, theshoewassoonontheother foot. Picasso, who was her elder by 30 years, was at that moment in a long-standing relationship with Marie-Thérèse Walter, with whomhehadachild.Herefusedtoleaveher. DorawashispublicmistressandMarie-Thérèse private. The two of them once encountered one another at Picasso’s studio, where they quarrelled and even came to blows. Pablo seemingly enjoy the fact that two womenwerecompetingforhisa ections,becausehe laterdescribedthatwrestlingscene as“oneofmyfavouritememories”.Doraturned thatencounterintoaworkofart,apaintingentitledTheConversation.ItshowsMarie-Thérèse andhersittingsidebyside:Walter islookingto theside,outofframe,passiveandoutoftouch, whileMaar is lookingat her, but hasher back turned to theviewer sowe can’t seeher face. PicassopaintedDoraalot, rstasanymph or a bird, and later in tears. In the most famous version, The Weeping Woman, from 1937, she seems to be literally falling apart before our eyes. It was also during 1937 that Picasso painted Guernica, and Dora Maar – apart from teaching him techniques in the darkroom – agreed to photograph the entire process of creating the work. However, Picasso simultaneously lled her head with the idea that photographywas a lower form ofartthanpaintingand,underhisencouragement,Dora increasinglyreplacedhercamera withapaintbrush.Whentheir relationship - nallycametoanendin1946, shewasbroken andsu eredanervousbreakdown,whichwas heightenedby the lossofhermother. Sheattendedpsychoanalysisandwassubjectedto variousextremetypesoftreatment.Sheturned toCatholicismandmysticism.Rumoursbegan circulating–supportedbyher former lover – that she’d gone crazy. Frances Morris, director of the Tate Modern, visited Dora Maar at her Paris apartment in 1990. “It was the home of an artist. Every surface,everywallconveyedthatmessage.There weremanycanvasesandeaselscoveredwith polythene. Shewasstill creating,”saysMorris. When Dora opened the door for her, she rst thought she was being greeted by a maid. “In front of me was a little old lady. But she soon “blew me away” with her energy. She had a very strong character, one could feel that. And it was more important for her to create art than how others would see it,” notesMorris. VictoriaCombaliaconsidersthat, despiteher talentbeingneglectedwhileshe was alive, Dora deserves such an exhibition as this.“Doradeserved for theworld toknow about her.We owe her that justice.”

RkJQdWJsaXNoZXIy MzExMjc5